Gezond of ongezond eten? Misschien stellen we de verkeerde vraag
Bijgewerkt op: 19 aug
Is een handje noten gezond?
Meestal zeggen we: ja.
Maar als je allergisch bent voor noten, kan datzelfde handje noten levensgevaarlijk zijn.
Dus wanneer is voeding eigenlijk gezond?
In de wereld van gezondheid en welzijn worden we overspoeld met informatie over wat gezond en ongezond eten is. We hebben het over superfoods, calorieën, suiker, vetten, koolhydraten en steeds weer nieuwe regels over wat we wel en niet zouden moeten eten.
Maar misschien stellen we daarmee wel de verkeerde vraag.
Maar misschien stellen we daarmee wel de verkeerde vraag.
Ik wil in deze blog stilstaan bij twee vragen:
Wat is nu eigenlijk gezond en wat is ongezond?
En in hoeverre helpen deze labels ons bij de keuzes die we iedere dag maken?
Dat zijn eigenlijk twee onderwerpen. Daarom behandel ik vandaag vooral het eerste: wat maakt voeding gezond of ongezond?
In een volgende blog ga ik verder met de vraag of het labelen van voeding ons daadwerkelijk helpt om keuzes te maken.
Voeding is niet zo zwart-wit
We zijn gewend om voeding in hokjes te plaatsen.
Gezond.
Ongezond.
Goed.
Fout.
Maar voeding is veel minder zwart-wit dan we vaak denken.
Wat voor de één een goede keuze is, kan voor een ander helemaal niet passend zijn. En dat kunnen we niet loszien van de persoon, de omgeving en de omstandigheden.
Neem noten.
Noten zijn voedzaam en leveren het lichaam belangrijke voedingsstoffen. Maar voor iemand met een ernstige notenallergie kunnen ze levensgevaarlijk zijn.
Of paprika.
Voor de één is het een heerlijke groente, een smaakmaker die een maaltijd lekkerder maakt en voedingsstoffen levert. Voor een ander kan paprika juist buikpijn of andere lichamelijke klachten geven.
En zelfs iets simpels als water laat zien dat meer niet altijd beter is. We hebben water nodig om goed te functioneren. Maar ook daar geldt: te veel water drinken kan schadelijk zijn.
Het gaat dus niet alleen om wat je eet of drinkt.
Het gaat ook om wie jij bent, wat je lichaam nodig heeft en in welke situatie je je bevindt.
Genetica, persoonlijke voorkeuren, gewoonten en omstandigheden spelen allemaal een rol in hoe we reageren op voeding.
Daarom geloof ik niet zo in een wereld waarin we voeding eenvoudig kunnen verdelen in gezond en ongezond.
Dat betekent niet dat alle voeding hetzelfde is. Natuurlijk zijn er voedingsmiddelen die meer voedingsstoffen leveren dan andere. Maar iets wat voedingskundig waardevol is, betekent nog niet automatisch dat het op ieder moment de beste keuze is voor ieder lichaam.
We zijn omringd door meer eten dan ooit
Er is nog iets wat meespeelt.
De beschikbaarheid van voeding is enorm veranderd. We kunnen tegenwoordig op ieder moment van de dag eten kopen. Er is een enorme hoeveelheid keuze en vrijwel alles is het hele jaar door beschikbaar.
Onze omgeving is veel sneller veranderd dan onze gewoonten.
Vroeger kregen we veel van onze kennis over eten vanzelf mee. Van onze ouders, onze omgeving en de seizoenen.
Tegenwoordig moeten we veel meer zelf uitzoeken.
En ondertussen krijgen we voortdurend nieuwe informatie over wat we zouden moeten eten.
Dit wel.
Dit niet.
Dit is gezond.
Dit is ongezond.
Ik denk dat we daardoor soms vergeten om iets veel belangrijkers te doen:
zelf observeren.
Welke labels helpen ons wél?
Stel dat we voeding niet alleen labelen als gezond of ongezond, maar kijken naar wat het eten met ons doet.
Bijvoorbeeld:
warm of koud.
Licht of zwaar.
Zoet of hartig.
Fris of vol.
Neem warme chocolademelk.
Op een koude winterdag kan een warme chocolademelk heerlijk zijn. Op een warme zomerdag op een terras kies je misschien liever iets fris.
Niet omdat de ene keuze gezond is en de andere ongezond.
Maar omdat je behoefte op dat moment anders is.
Bij ons thuis hebben we bijvoorbeeld broodbeleg gelabeld als zoet of hartig.
Als ik naar de literatuur kijk, is hartig niet automatisch gezonder dan zoet. Toch helpt dit onderscheid ons.
Door zoet en hartig af te wisselen, leren mijn kinderen én wijzelf verschillende smaken waarderen. We eten daardoor gevarieerder en blijven niet steeds in dezelfde smaak hangen.
Het label helpt ons dus om een keuze te maken.
Niet omdat het ene goed is en het andere fout.
Maar omdat het ons bewust maakt van wat we kiezen.
Wat doet voeding met jou?
Dit vind ik misschien wel het belangrijkste onderdeel.
In de praktijk zie ik dat mensen veel kunnen leren wanneer ze gaan observeren wat voeding met hun lichaam doet.
Misschien merk je dat veel zoet of suikerrijk eten je een gejaagd gevoel geeft.
Of dat je er juist moe van wordt.
Misschien merk je dat alcohol je slaap beïnvloedt.
Of dat koffie je onrustiger maakt.
En misschien ontdek je ook dat een bepaald voedingsmiddel je juist energie geeft, je een verzadigd gevoel geeft of je helpt om te genieten van een maaltijd.
Dan verandert er iets.
Het is niet langer:
“Ik mag geen alcohol.”
Maar:
“Als ik geen alcohol drink, slaap ik beter.”
Het is niet langer:
“Ik mag geen koffie.”
Maar:
“Als ik 's middags geen koffie drink, ervaar ik meer rust.”
Dat maakt een keuze heel anders.
Het is geen straf meer. Je kiest ergens vóór.
En dat vind ik een veel mooiere manier om met voeding om te gaan.
Gezond eten zegt niet altijd genoeg
Als iemand mij vertelt dat hij gezond wil eten, vraag ik me daarom af:
Wat betekent gezond voor jou?
Want “gezond eten” zegt eigenlijk nog niet zoveel.
In de winter heb je misschien behoefte aan volle, warme gerechten.
In de zomer juist aan frisse en lichtere maaltijden.
Na een slechte nacht kan je behoefte anders zijn dan na een goede nachtrust.
Na een drukke dag kan je lichaam iets anders vragen dan op een rustige zondag.
Voeding staat nooit helemaal los van jou en je omgeving
Daarom denk ik dat we meer mogen leren kijken naar balans, behoefte en bewustwording, in plaats van alleen naar regels.
Mijn uitnodiging aan jou
De mythe van gezond en ongezond eten beperkt ons soms meer dan dat hij ons helpt.
Niet omdat gezond eten niet bestaat.
Maar omdat het label alleen niet vertelt wat jij, op dit moment, nodig hebt.
Dus ik daag je uit.
Neem de komende dagen eens wat tijd om te observeren.
Niet om jezelf te beoordelen.
Niet om te kijken of je het “goed” of “fout” doet.
Maar gewoon om nieuwsgierig te zijn.
Wat doet voeding met je?
Waar krijg je energie van?
Waar word je onrustig van?
Wanneer heb je behoefte aan iets warms en vols?
En wanneer juist aan iets fris en lichts?
En misschien ontdek je dat je daardoor vanzelf andere keuzes gaat maken.
Keuzes die niet voortkomen uit schuld of schaamte, maar uit kennis van jezelf.
Dit kun jij ook.
Kun je wel een beetje hulp gebruiken bij het ontdekken wat voeding met jou doet? Neem dan gerust contact met me op.
Wil je meer weten over intuïtief eten? Lees dan mijn boek Intuïtief eten, geschreven vanuit mijn visie op de relatie tussen voeding, lichaam en jezelf.
En houd de blog in de gaten, want binnenkort verschijnt deel twee:
Hoe het labelen van voeding, maar ook van gedrag, ons kan helpen – of juist in de weg kan zitten.
Opmerkingen